Podróże Chopina po Polsce

16.10.2021

Fryderyk Chopin urodził się w 1810 r. w Żelazowej Woli. Gdy miał około pół roku, jego rodzina przeniosła się do Warszawy, jednak nigdy nie zapomniał o miejscu swoich narodzin i odwiedzał je dość regularnie. Z pewnością wpłynęły na to serdeczne relacje łączące rodzinę Chopinów z rodziną Skarbków – właścicieli majątku. Dziś Żelazowa Wola jest jednym z najbardziej kojarzonych z osobą kompozytora miejsc w Polsce. Warto pamiętać, że obecnie wygląda zupełnie inaczej niż na początku XIX w.

Dwór hrabiostwa Skarbków nie istnieje, zmienił się również teren dawnego majątku i parku. Największą atrakcją turystyczną jest dzisiaj oficyna, w której urodził się Fryderyk Chopin i gdzie mieszkała jego rodzina. Budynek uległ jednak znaczącym przemianom. Wzięło się to stąd, że od lat 30. XIX w. majątek w Żelazowej Woli zmieniał właścicieli, a stan zabudowań i parku systematycznie się pogarszał. Próby ratowania spuścizny po Chopinie utrudniał fakt, że Polska znajdowała się pod zaborami, a władze rosyjskie niechętnie patrzyły na chęci upamiętnienia polskiego kompozytora. Dopiero po I wojnie światowej budynek uznano za zabytek szczególnie ważny dla polskiej kultury. Rozpoczęła się jego renowacja, przerwana przez II wojnę światową, a po jej zakończeniu wznowiona (niestety i tu dotarły wojenne zniszczenia i grabieże). Już w latach 50. XX w. udało się otworzyć obiekt dla zwiedzających. Dziś dawna oficyna wygląda jak polski dworek z początku XIX w. Odtworzono w nim dawny układ pomieszczeń. We wnętrzu można obejrzeć portrety rodziny Chopinów (współczesne kopie), meble z epoki oraz oczywiście fortepiany. W Żelazowej Woli regularnie odbywają się koncerty, a muzyka Chopina grana na żywo stanowi jedną z głównych atrakcji. Przy okazji warto zajrzeć do gotycko-renesansowego kościoła Świętego Rocha i Świętego Jana Chrzciciela w Brochowie, w którym młody Fryderyk został ochrzczony.

 

Chopin spędził w Warszawie 20 lat – czyli połowę swojego życia. W tym okresie jego rodzina kilka razy zmieniała adres zamieszkania. Od momentu przyjazdu z Żelazowej Woli do wyjazdu Chopina z Polski mieszkali w: pałacu Saskim (wtedy właściwie pełniącym już funkcję eleganckiej kamienicy, oferującej większe lub mniejsze mieszkania na wynajem), pałacu Kazimierzowskim (znajduje się na terenie dzisiejszego Uniwersytetu Warszawskiego) oraz pałacu Czapskich/Krasińskich (dzisiaj Akademia Sztuk Pięknych).

Chopin najpierw kształcony był w domu, później wstąpił do Liceum Warszawskiego, a następnie do Szkoły Głównej Muzyki. Uczył się bardzo dobrze. Od wczesnego dzieciństwa przejawiał olbrzymi talent muzyczny. Oprócz tego prowadził aktywne życie towarzyskie, miał przyjaciół, kolegów i licznych znajomych. I podróżował. Był lubiany i podziwiany, dlatego chętnie zapraszano go na wakacje do majątków ziemskich. Niektóre z tych miejsc już nie istnieją, inne przetrwały, ale bardzo zmienione. Podczas takich wyjazdów czas upływał zazwyczaj na spacerach, zabawach, wizytach towarzyskich i wycieczkach po okolicy. I oczywiście muzykowaniu, co było wielką atrakcją dla gospodarzy oraz ich gości. Dawało to też Chopinowi możliwość poznania ludowych zwyczajów, obrzędów i muzyki, co miało później odbicie w jego kompozycjach.

 

Po ukończeniu czwartej klasy liceum lato roku 1824, a później również 1825, Chopin spędził w Szafarni (po drodze przejeżdżając przez Błonie, Sochaczew i Płock) w majątku rodziny Dziewanowskich, dokąd zaprosił go szkolny przyjaciel – Dominik Dziewanowski. Drewniany dwór, w którym dwukrotnie gościł młody Chopin, rozebrano w 1910 r. Dziś możemy tam zwiedzić murowany pałacyk, w którym mieści się prężnie działający Ośrodek Chopinowski (w tym niewielkie muzeum). W ramach wypoczynku Chopin z przyjaciółmi odbywali wycieczki po okolicy, poznając ziemię dobrzyńską, ale też odwiedzając zaprzyjaźnione rodziny ziemiańskie. Był oczywiście bardzo oczekiwanym gościem – w zamian za gościnę rewanżował się prywatnymi koncertami, a był już wtedy cenionym muzykiem. Na jego trasie znalazły się m.in.: Płonko, Dulniki, Białkowo, Golub (dziś: Golub-Dobrzyń), Lipno, Nieszawa, Sokołowo, Turzno, Radomin, Gulbiny, Płonne.

Podczas drugiego pobytu w Szafarni Chopin z przyjaciółmi wybrał się do Torunia i był nim zachwycony: średniowiecznymi budowlami miasta – ratuszem, kościołami, spichlerzami, Krzywą Wieżą, a także tym, że może spojrzeć na dom Kopernika oraz spróbować toruńskich pierników, które uznał za wyborne.

 

Lipiec i sierpień 1928 r. Chopin spędził w Sannikach, gdzie do rodzinnego majątku zaprosił go szkolny przyjaciel Konstanty Pruszak. Nie ma tam już starego drewnianego dworu – w 1910 r. zastąpił go neoklasycystyczny pałac, zaprojektowany przez Władysława Marconiego. Dzisiaj znajduje się w nim Dom Pracy Twórczej mieszczący Ośrodek Pamięci Fryderyka Chopina. Odbywają się tu koncerty chopinowskie, a wśród dziewiętnastowiecznych mebli znajduje się również fortepian z 1820 r. (być może właśnie na nim grał Fryderyk).

 

Nieco inny charakter – bo czysto turystyczny – miała wizyta w Golubiu (dzisiejszym Golubiu-Dobrzyniu). Wtedy przebiegała tam granica państw i jednocześnie dwóch zaborów: pruskiego i rosyjskiego (Golub był pruski, a Dobrzyń rosyjski). Celem wyprawy był średniowieczny krzyżacki zamek z przełomu XIII i XIV w. W XVII w. został zmodernizowany w stylu późnorenesansowym i zamieszkała w nim Anna Wazówna – siostra króla Zygmunta III Wazy. Do dziś jest to jeden z lepiej zachowanych zamków krzyżackich w Polsce.

 

Najwięcej podróży Chopin odbył po Mazowszu, gdzie się urodził i gdzie mieszkał. Jednak zwiedzał też inne obszary Polski. Latem 1826 r. wybrał się wraz z matką Teklą Justyną Chopin z domu Krzyżanowską na Śląsk, do wód, na kurację leczniczą w Dusznikach (dzisiaj Duszniki-Zdrój). Wyjazd miał charakter zdrowotny, ale też towarzyski. Mieli się tam spotkać z hrabią Skarbkiem i jego rodziną oraz najmłodszą siostrą Fryderyka – Emilką. Chopin dość sceptycznie podszedł do pobytu w uzdrowisku. Narzekał na panujące tam zwyczaje. Już o godzinie 6 rano kuracjusze gromadzili się przy źródle, po czym spacerowali po promenadzie, co trwało do ok. 8 rano (w zależności od tego, ile kubków wody lekarz zalecił komu wypić…). Później jedzono śniadanie, po którym Chopin znowu szedł na spacer. Wracał o 12.00 na obiad i… ponownie spacerował. Przechadzki po promenadzie musiały być dla niego szczególnie uciążliwe, ponieważ stale przygrywała tam orkiestra, którą Chopin w listach opisał jako fatalną (dla genialnego pianisty musiała to być prawdziwa tortura). Chopin spacerował też po górach – choć upragniona wyprawa w Sudety, z uwagi na słabe zdrowie, została mu przez lekarzy zakazana. Po drodze do Dusznik-Zdroju (Bad Reinertz) jechali wraz z matką przez m.in.: Błonie, Sochaczew, Łowicz, Kutno, Kłodawę, Koło, Turek, Kalisz. Ostrów, Międzybórz, Oleśnicę, Wrocław.

 

Na lato 1827 r. Chopin planował wycieczkę do Gdańska. Wiadomo, że podróżował po Pomorzu, po drodze odwiedzając znajomych oraz interesujące krajoznawczo miejsca. Plany tej podróży znamy z jego listów, nie można jednak stwierdzić, czy w końcu dotarł, czy nie do Gdańska, który był najważniejszym miastem Prus Zachodnich.

 

Wielkopolskę Chopin odwiedzał niejako przejazdem – czy to jadąc „do wód” na Śląsku, czy do Berlina lub Wiednia. Kilka razy był w Kaliszu, odwiedził Poznań, Strzyżew (na zaproszenie swojej matki chrzestnej Anny ze Skarbków Wiesiołowskiej), Żychlin oraz Antonin. W Antoninie gościł w pałacyku myśliwskim u księcia Antoniego Radziwiłła, gdzie m.in. dawał lekcje gry na fortepianie najmłodszej córce księcia – Wandzie. Modrzewiowy pałacyk myśliwski z lat 20. XIX w. przetrwał do dzisiaj – mieści się w nim restauracja, obiekt oferuje również noclegi.

W 1829 r., po zakończeniu roku akademickiego Chopin udał się z przyjaciółmi w podróż do Wiednia. Po drodze odwiedził Kraków oraz kopalnię soli w Wieliczce (która została udostępniona dla turystów od ostatniej ćwierci XVIII w.), a także Ojców i Pieskową Skałę.

Na początku listopada 1830 r. opuścił Polskę. 30 listopada wybuchło powstanie listopadowe, a Fryderyk Chopin, jak i wielu innych Polaków, nigdy już nie wrócił do kraju. Zdecydował się pozostać na emigracji, trwającej niemal połowę jego życia – 19 lat. Był już wielką gwiazdą zapraszaną do najlepszych salonów i sal koncertowych. Przebywał w Austrii, Francji, Szkocji, Anglii. Słynny był jego pobyt na Majorce z ukochaną George Sand. Miał on podreperować wątłe zdrowie chorego na gruźlicę artysty, jednak trafili na fatalną pogodę (deszcze i zimno), która zmieniła wymarzony raj w piekło.

Fryderyk Chopin umarł w 1849 r. w Paryżu, otoczony zaufanymi, choć bezradnymi w obliczu gruźlicy przyjaciółmi. Został pochowany na cmentarzu Père-Lachaise. Jednak jego serce wróciło (przewiezione przez jego starszą siostrę Ludwikę Jędrzejewiczową) do Polski. Była to już ostatnia, symboliczna podróż Chopina do ojczyzny. Urna spoczywa dziś w kościele Świętego Krzyża w Warszawie.

 

 

Fryderyk Chopin – najsłynniejszy polski pianista i kompozytor, urodził się w 1810 r. w Polsce, a zmarł w 1849 r. we Francji w Paryżu.
W artykule wymieniłam tylko niektóre z miejsc w Polsce, które odwiedził Fryderyk Chopin. Skoncentrowałam się na tych, które zachowały się do dziś (nawet w wersji zmienionej).
Korzystałam z materiałów: „Polska Chopina Przewodnik po miejscach związanych z pobytem kompozytora”. Autorki: Ewa Sławińska-Dahlig oraz Marita Albán Juárez. Narodowy Instytut Fryderyka Chopina, 2007.

 

 

Karolina Sawicka

 

 

Wszystkie treści na PrestoPortal.pl czytasz za darmo. Jesteśmy niezależnym, rzetelnym, polskim medium. Jeśli chcesz, abyśmy takim pozostali, wspieraj nas - zostań stałym czytelnikiem kwartalnika Presto. Szczegóły TUTAJ.

Jeśli jesteś organizatorem życia muzycznego, artystycznego w Polsce, wydawcą płyt, przedstawicielem instytucji kultury albo po prostu odpowiedzialnym społecznie przedsiębiorcą - wspieraj Presto reklamując się na naszych łamach.

Więcej informacji: Edyta Ruta | edyta.ruta [at] prestoportal.pl | +48 579 66 76 78

Może Cię zainteresować...

Drogi użytkowniku, zaloguj się aby móc komentować nasze treści.