Premiera Lalki w Teatrze Dramatycznym im. Gustawa Holoubka
Miłość, pieniądze i społeczne konwenanse wyznaczają oś „Lalki” Bolesława Prusa – jednej z najważniejszych opowieści o ambicji, awansie i rozczarowaniu nowoczesnym światem. To przenikliwy portret epoki, w którym Warszawa staje się sceną zderzenia marzeń z bezwzględnymi mechanizmami klasowymi i społecznymi.
W nowej inscenizacji w Dramatycznym Mikita Iłynczyk (reżyseria) i Goran Injac (dramaturgia) odczytują tę legendarną powieść przez pryzmat politycznej rzeczywistości końca XIX wieku: czas zaborów, czas podległości, czas dostosowywania się do kultury, która nie była własna. Twórcy stawiają pytania o doświadczenie jednostki żyjącej w rzeczywistości podporządkowania – w świecie, w którym idea „polskości” okazuje się nie tyle wspólnotą, ile niespełnioną obietnicą.
Punktem wyjścia dla spektaklu stał się egzemplarz „Lalki” z 1897 roku, odnaleziony w rodzinie reżysera – książka pełna ołówkowych podkreśleń, należąca do babci reżysera, która była obywatelką Polski zaledwie przez sześć lat do 1939 roku. Ten materialny ślad tworzy ramę spektaklu: polskość jako doświadczenie dziedziczone nie przez instytucje, lecz przez pamięć, która nie zdążyła się spełnić.
W tej interpretacji Wokulski staje się figurą, która swoją biografią obnaża mechanizmy przystosowania i oportunizmu elit. Po powrocie z zesłania obserwuje świat, w którym krąży rosyjski rubel, wojenny biznes kształtuje fantazje o przyszłości, a społeczeństwo, za które ryzykował życie, jest gotowe wpisać się w nowy porządek, by zachować status i pozory ciągłości. Wokulski nie jest częścią systemu – testuje jego granice, ujawniając, jak klasa i kapitał wypierają wartości.
„Lalka” Iłynczyka to opowieść o pragnieniu uznania i o próbie wpisania się w świat, w którym każde spotkanie staje się sprawdzianem pozycji społecznej, a intymność przegrywa z logiką klasy. XIX wiek jest tu swojego rodzaju laboratorium, w którym odsłaniane są mechanizmy powracające współcześnie. Przeszłość i teraźniejszość przenikają się bez patosu i sentymentu, pokazując społeczeństwo funkcjonujące w cieniu dominacji imperialnego systemu. Miłość staje się tu jednym z mechanizmów społecznego podporządkowania.
PREMIERA 20 marca | Duża Scena
Spektakle popremierowe: 21, 22, 24, 25, 26 marca; 15, 16, 29, 30 kwietnia; 27, 28, 29, 30, 31 maja; 3, 4, 5 lipca.
Obsada: Waldemar Barwiński (Szuman), Marcin Bosak (Stanisław Wokulski), Mariusz Drężek (Suzin), Anna Gajewska / Małgorzata Witkowska (Helena Stawska), Katarzyna Herman (Baronowa Krzeszowska), Robert T. Majewski (Tomasz Łęcki), Małgorzata Niemirska (Widmo), Marta Ojrzyńska (Izabela Łęcka), Agata Różycka (Weronika / Helusia Stawska), Piotr Siwkiewicz (Ignacy Rzecki), Konrad Szymański (Kazimierz Starski / Książę), Mateusz Weber (Geist / Marszałek), Agnieszka Wosińska (Kazimiera Wąsowska).
Twórczynie o twórcy:
reżyseria i adaptacja: Mikita Iłynczyk
dramaturgia: Goran Injac
scenografia i kostiumy: Justyna Elminowska
muzyka: Krzysztof Kaliski
reżyseria światła: Sergei Rylko
asystentka reżysera: Antonina Wąsowicz
asystentka scenografki: Kinga Kostoń-Hayatullah
konsultacje choreograficzne: Krystyna „Lama” Szydłowska
kierowniczka produkcji: Małgorzata Długowska-Błach
producentka: Adrianna Gołębiewska
inspicjent: Tomasz Karolak
FRAGMENTY WYWIADU AGNIESZKI GÓRNICKIEJ Z MIKITĄ IŁYNCZYKIEM I GORANEM INJACEM.
Dla mnie bardzo ważne było, aby zachować linearną narrację w stosunku do Wokulskiego, rozgryzienie rdzenia tego bohatera. Bohater musiał zrobić coś bardzo radykalnego, aby trafić na Syberię – tak oddaloną i to na sześć lat. To nie było więzienie, to było zesłanie. Człowiek był powstańcem, wraca do Warszawy, a potem zaczyna prowadzić biznes wojenny po stronie Rosji, zaczyna być w ekonomicznym sojuszu z państwem, przeciwko któremu walczył. (…) Zastanawiałem się nad tym, jak te wszystkie doświadczenia mieszczą się w jednej osobie. Ciekawe było to dialogowanie z bohaterem: dlaczego ty to robisz, co cię motywuje? Co zmieniło się w twojej głowie przez te sześć lat, z jakimi wartościami wyjechałeś na Syberię, a z jakimi wartościami wracasz? Czy patrzysz na społeczeństwo i czujesz żal czy uległość? | Mikita Iłynczyk
Bardzo ciekawe jest to, że jako dwójka obcokrajowców mamy trochę inny stosunek do tej książki i klasyki, i to nam umożliwiło zajmowanie się nieczytanymi czy niewidzianymi treściami. Gdzie tak naprawdę dzieje się akcja książki? „Lalka” jest czytana zazwyczaj jako obraz społeczeństwa pewnej epoki historycznej, rodzącego się kapitalizmu i tak dalej. Zadajemy pytanie, jak wygląda ta przestrzeń polityczna i socjo-kulturowa. Obraz Europy i świata w tej książce – jak koresponduje z dzisiejszym światem, w szczególności w kontekście wiecznie trwających wojen, które są coraz bliżej. | Goran Injac
Jeżeli chodzi o dramaturgiczne budowanie roli Izabeli, podeszliśmy do niej poprzez temat, który jest bardzo ważny w naszym spektaklu – mianowicie czasu, który zaczyna cofać się i prowadzi nas z powrotem do XIX wieku, do wieku Prusa. Zadajemy pytanie, czy współczesnej kobiecie jest wygodnie w kostiumie Izabeli Łęckiej? Jak będzie się czuła z tekstem Prusa, który jest zobowiązana wypowiadać? Jak będą na nią patrzyli mężczyźni z XIX wieku? | Mikita Iłynczyk
Jest dla mnie bardzo ciekawy czas, który określiliśmy, w którym się ta nasza „Lalka” dzieje. Jest to czas hybrydyczny, który łączy przeszłość z przyszłością. Jest to moment transformacji, moment nowego porządku: ekonomicznego, społecznego. Moment powstawania nowych wartości. Staraliśmy się, stworzyć obraz fikcyjnej transformacji, obraz, w którym bohaterowie stają się produktami kontekstu. Wydaje mi się takie nasze czytanie najbardziej radykalnym zabiegiem spośród działań przy naszej adaptacji. | Goran Injac
O TWÓRCACH
Mikita Iłynczyk (reżyseria, adaptacja)
Reżyser i dramaturg teatralny urodzony w Nowogródku. Studiował w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej (GITIS) na kierunku Wiedza o Teatrze oraz na Wydziale Reżyserii. W latach 2018–2020 współpracował z mińskim teatrem OK-16, który został zamknięty przez białoruskie władze po protestach na Białorusi w 2020 roku. Jako reżyser zadebiutował w 2021 roku spektaklem „Łaskawe” - pierwszą inscenizacją powieści Jonathana Littella zrealizowaną w przestrzeni postsowieckiej. Swoje spektakle i teksty prezentował w Belgii, Białorusi, Estonii, Polsce, Austrii i Niemczech. W latach 2022–2023 był rezydentem Teatru Polskiego w Bydgoszczy, gdzie zrealizował spektakl „F*cking in Brussels”. Dwukrotny laureat Nagrody Dramaturgicznej Miasta Bydgoszczy AURORA - za „Dark Room” (2021, jury pod przewodnictwem Swiatłany Aleksijewicz) oraz „Say Hi To Abdo” (2024, jury pod przewodnictwem Marka Ravenhilla). Uczestnik konkursów dramaturgicznych Write-Box, Lubimovka oraz Sammelpunkt. W 2023 roku jego teksty zostały włączone do pierwszej queerowej antologii literatury białoruskiej „Boys Get Out of Control”, wydanej przez Skaryna Press (Londyn). Stypendysta programu MKiDN Gaude Polonia 2024, w ramach którego współpracuje z Teatrem Polskim w Poznaniu. Współpracuje także z teatrami Vaba Lava (Estonia), Gorki Theatre (Niemcy), Teatr Dramatyczny w Warszawie oraz Wrocławski Teatr Współczesny. Rezydent dramaturgiczny Narodowego Starego Teatru w Krakowie oraz Mozarteum University Salzburg. W 2025 roku nominowany do Paszportów Polityki w kategorii Scena.
Goran Injac (dramaturgia)
Dramaturg, kurator sztuk performatywnych i badacz. Współpracuje z międzynarodowymi festiwalami sztuki, teatrami repertuarowymi i niezależnymi teatrami. Injac był jednym z kuratorów East European Performing Arts Platform (EEPAP), Malta Festival Poznań, Festiwalu Borstnikovo Srecanje w Mariborze oraz konsultantem programowym na BITEF Festival. W latach 2012/2014 był kuratorem International Projects and Side Programme w Narodowym Starym Teatrze w Krakowie. W latach 2014-2025 był dyrektorem artystycznym Teatru Mladinsko w Lublanie w Słowenii – najbardziej znanej na świecie słoweńskiej instytucji kulturalnej. Jako dramaturg współpracował z reżyserami teatralnymi takimi jak: Oliver Frljić, Žiga Divjak, Sebastian Nübling, Maja Kleczewska, Boris Nikitin, Nina Rajić Kranjac, Mikita Iłynczyk.
Justyna Elminowska (scenografia i kostiumy)
Absolwentka Wydziału Grafiki oraz Scenografii na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Stypendystka Weissensee Kunsthochschule w Berlinie. Pracowała w wielu teatrach w Polsce oraz za granicą (Berliner Ensamble Berlin, Schauspielhaus Zürich, Jaunimo Teatras Vilnius). W ostatnich latach współpracuje głównie z Mateuszem Pakułą („System Sulta”, „Skóra po dziadku”, „Latający Potwór Spaghetti”, „Złote płyty”, „Jak nie zabiłem swojego ojca i jak bardzo tego żałuję”, „Lem vs Dick”, „Pluton P-Brane”, „Chaos pierwszego poziomu”) Evą Rysovą („Horror Mirror”, „Mały Książe”, „Udręka życia”, „Ćwiczenia stylistyczne”, „Miłosna wojna stulecia”, „Twardy gnat martwy świat”, „Lordy”, „Na końcu łańcucha”) Yaną Ross („Umierać, kochać, walczyć”, „Wiśniowy Sad”, „Opowieści lasku Wiedeńskiego”, „Jezioro”) Michałem Siegoczyńskim („Potop”, „Titanic”, „Romeo i Julia, „Aktorzy prowincjonalni czyli pociąg do Hollywood”, „Don Kichot”) oraz Małgorzatą Bogajewską („Uroczystość”, „Śmierć komiwojażera”). Współtworzyła spektakle nagradzane na wielu festiwalach teatralnych. Jako scenografka jest laureatką Rzeszowskich Spotkań Teatralnych, Konkursu na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej, Festiwalu Talia. Jest też trzykrotną stypendystką Ministra Kultury oraz Prezydenta Miasta Krakowa. Oprócz realizacji teatralnych zajmuje się także scenografią i kostiumami do filmów, teatrów telewizji czy koncertów muzycznych.
Siarhei Rylko (reżyseria światła)
Od prawie 20 lat pracuje w różnych projektach teatralnych jako reżyser światła, artysta wideo i kierownik techniczny. Ukończył Uniwersytet Radioelektroniki w Mińsku oraz studia magisterskie w Akademii Teatralnej w Sankt Petersburgu. Współpracuje z różnymi teatrami europejskimi, m.in. Królewską Operą w Brukseli, Teatro Real w Madrycie, Teatrem Narodowym im. Iwana Wazowa w Sofii. Jego trzeci projekt z Mikitą Iłynczykiem. Od 2023 roku mieszka w Warszawie.
Krzysztof Kaliski (muzyka)
Lutnista, gitarzysta, kompozytor muzyki teatralnej. Właśnie ukazał się jego solowy album „Resonance”. Ponadto gra/grał w zespołach: Jantar, Alameda 4, trppst-1, Poetry-TX. W teatrze pracuje m.in. z Wiktorem Rubinem, Magdą Szpecht i Aleksandrą Jakubczak. Jest autorem muzyki do kilkudziesięciu spektakli, m.in.: „Always Coming Home” (Tokyo Metropolitan Theatre), „Inni ludzie” (TR Warszawa), „Spy Girls” (Vaba Lava, Tallin), „Kurt Gerron” (Teatr Śląski, Katowice), „Worst Case Scenario” (Pawilon, Poznań).
Laureat nagrody za najlepszą muzykę, za spektakl „Inni ludzie”, na festiwalu „Boska Komedia” w Krakowie i Nagrody Głównej dla „Osobowości Artystycznej” na Festiwalu Nowego Teatru w Rzeszowie.
Krystyna Lama Szydłowska (konsultacje choreograficzne)
Performerka/choreografka/tancerka/animatorka kultury/pedagożka tańca, absolwentka Akademii Muzycznej w Łodzi na kierunku choreografia. Tworzy autorskie choreografie w teatrach dramatycznych, musicalowych, w filmach oraz teledyskach. Zajmuje się także koordynowaniem scen przemocy i intymności w teatrze oraz na planach zdjęciowych. Tworzy autorską inicjatywę „Trzeźwe Rejwy”, która jest otwartą formą praktyki ruchowej, w której do stymulacji wykorzystana jest jedynie muzyka i ruch. Taniec traktuje jako połączenie ekspresji emocjonalnej i funkcjonalności poszczególnych partii ciała. Kocha cukier.
