Polacy bez programu rozwoju czytelnictwa? Apel Koalicji Czytająca Polska do Premiera

Koalicja Czytająca Polska i Fundacja Powszechnego Czytania zwróciły się z prośbą do Premiera Rządu Donalda Tuska o przywrócenie w Budżecie Państwa na rok 2027 finansowania dla Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa w roku 2027. 

Środki na ten program zostały znacząco ograniczone z uwagi na wysoki deficyt budżetowy oraz priorytetowe przesunięcie funduszy na obszary związane z obronnością i bezpieczeństwem państwa. Inicjatorzy zwracają jednak uwagę na krótkowzroczność tej decyzji. Program jest realizowany od ponad dekady. Potrzeba czasu i ciągłości działań, aby można było realnie ocenić efekty i zobaczyć jego pozytywne skutki. NPRCz jest zresztą poddawany ewaluacji na koniec każdego okresu realizacji, wyciągane są wnioski i wprowadzane zmiany, które zwiększają jego efektywność. Kontynuacja jest warunkiem koniecznym powodzenia akcji zwiększania czytelnictwa w Polsce. 

W liście do Premiera czytamy: 

Odporność na dezinformację wynika z krytycznego myślenia, które formujemy czytając książki; nieufanie social mediom podnosi naszą zdolność do identyfikowania dezinformacji o 15%”. 

Odporność społeczna, lokalna, rozumiana jako gotowość do samoorganizacji i sprawczość reakcji to także pochodna ćwiczenia umysłów poprzez czytanie. Badania wykazują, że tzw. głębokie czytanie (linearne czytanie książek) jest narzędziem budowania kompetencji komunikacyjnych, empatii, otwartości, porozumienia, sprawczości i pewności siebie. Czytający w większym stopniu partycypują w demokracji.

Obserwujemy interesujące implementacje powyższej wiedzy. „Społeczeństwo, które nie czyta, staje się bardziej podatne na dezinformację, czytanie jest warunkiem świadomego korzystania z AI i życia demokratycznego.” – napisał rząd szwedzki w strategii „Szwecja – kraj czytający” z kwietnia b.r., w której zaplanowano ok 100 mln euro rocznie na wzmacnianie odporności przez czytanie w Szwecji.

Zdając sobie sprawę, że Budżet Państwa na rok 2027 stanowi olbrzymie wyzwanie, chcielibyśmy jednak podkreślić jak ogromnie ważne dla naszego bezpieczeństwa i rozwoju jest zadbanie o poziom krytycznego myślenia obywateli. Co więcej, czytanie to nie tylko skuteczne narzędzie budowania odporności i innowacyjności w pracy z AI – ale także – narzędzie bardzo niedrogie! W skali wydatków na obronność, budżet potrzebny na strategię proczytelniczą, to inwestycja – proporcjonalnie – niewielka. Uważamy, że odpowiednio opracowana alokacja 0,5 mld zł rocznie na ten cel (czyli per capita jedna trzecia wydatków szwedzkich) mogłaby bardzo znacząco zmienić krajobraz odpornościowy Polski.

Proponujemy przywrócenie Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa (zamrożonego w 2026 r.) w wersji rozszerzonej i zaadaptowanej do celu budowania bezpieczeństwa oraz wpisanie elementów miękkich i edukacyjnych budowania odporności na dezinformację do Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027-2031.

Na prośbę inicjatorów listu podpisały się pod nim: Fundacja Batorego, Fundacja Stocznia, Fundacja Panoptykon, Fundacja „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa", Tygodnik Powszechny, Ośrodek THINKTANK, Pracodawcy RP, Polskie Towarzystwo Psychologiczne, Fonia Group, Ideo, Fundacja Rozwoju Dzieci im. J. A. Komeńskiego.

Jako redakcja Presto także wyrażamy zaniepokojenie zamrożeniem Programu tak istotnego dla rozwoju polskiego społeczeństwa. Statystyki, które dotyczą czytelnictwa, są ciągle jeszcze niesatysfakcjonujące, jednak trzeba mieć świadomość, że efekty takich projektów są widoczne po latach, a ich przerywanie stawia pod znakiem zapytania sensowność dotychczasowych inwestycji. Rezygnacja z NPRCz byłaby więc marnotrawieniem środków dotychczas przeznaczonych na jego realizację. A na to nas po prostu nie stać.