„Idea jest najważniejsza, a pieniądze się znajdą” [rozmowa z z Agatą Grabowiecką i Katarzyną Nowak]
O Andrzeju Wajdzie, jako wizjonerze, niezwykle wszechstronnym artyście i odważnym obywatelu, ale przede wszystkim o muzyce w jego życiu i w jego filmach – rozmawiam z Agatą Grabowiecką dyrektorką Festiwalu Muzyki Filmwej w Krakowie i Katarzyną Nowak, dyrektorką Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha.
rozmawia Kinga Wojciechowska
Na wstępie: ta rozmowa ma miejsce tuż przed wyjazdem Agaty, Katarzyny, Marka Mosia, Orkiestry AUKSO do Japonii na koncerty w Tokio i Osace w ramach obchodów 100-lecia urodzin Andrzeja Wajdy. Koncerty, o czym jeszcze będzie mowa poniżej, wpisują się w wiele działań, realizowanych głównie przez Muzeum Manggha, ale także przez inne instytucje, np. Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy w Japonii, dzięki którym twórczość reżysera może intensywniej zaistnieć w kraju, który pokochał. Z pewnością nie tak, jak Polskę, jednak darzył kraj kwitnącej wiśni dużą estymą. Jest to także część globalnych obchodów rocznicy urodzin artysty. Najwięcej wydarzeń odbywało i nadal się odbywa oczywiście w Polsce.
Czy Japonia była dla Andrzeja Wajdy ważna? Dlaczego? Skąd ta fascynacja?
Katarzyna Nowak: To długa historia, ale postaram się ją maksymalnie skrócić. Andrzej Wajda w 1944 roku zobaczył część kolekcji Feliksa „Manggha” Jasińskiego w Sukiennicach. Miał wtedy 19 lat. Ukrywał się u swojego stryja tutaj w Krakowie. I kiedy dowiedział się o tym, że jest taka wystawa, przygotowana przez Niemców, bo Japonia była jednak jednym z państw Osi, to postanowił ją zobaczyć.
Wiąże się to też z historią Andrzeja Wajdy, który, myśląc o przyszłości, chciał zostać malarzem i, jak wielokrotnie podkreślał, po wojnie zmierzał zapisać się na ASP. Zresztą, w jego notesach, które wydaliśmy razem z Universitasem, są zapiski na ten temat. Wajda codziennie coś rysował, codziennie coś opracowywał plastycznie, ponieważ było dla niego to ogromnie ważne.
No dobrze, poszedł na wystawę i co się wydarzyło?
K.N.: Zobaczył drzeworyty, te najsłynniejsze, czyli Hiroshige, Utamaro. Tu prawdopodobnie zaczęła się ta fascynacja. Folder z tej wystawy mamy w swoich zbiorach; niesamowite, że taki artefakt istnieje w archiwum Manggha.
A czy Wajda był/jest ważny dla Japończyków? Czy jest w Japonii znany?
Tak! Ale najpierw Andrzej Wajda zrezygnował z Akademii Sztuk Pięknych i zamienił ją na szkołę filmową w Łodzi. Jego filmy już od la 50. XX wieku zaczęły pojawiać się w Japonii, a tamtejsza publiczność je zaakceptowała. Mogę nawet powiedzieć, że chyba je pokochała.
Dlaczego?
Myślę, że estetyka Wajdy przemawiała do ich estetyki. To się działo trochę tak równolegle – Polacy pokochali filmy Kurosawy, Japończycy – filmy Wajdy. To jest jakiś fenomen. Może to dlatego, że czasami kierujemy się nie tylko wyrachowaną kalkulacją, ale ponoszą nas emocje. Emocje, które przedstawia nam ktoś inny, z zewnątrz, a my je „kupujemy”, bo są dla nas czytelne. I ciąg dalszy tej historii. W 1987 roku Andrzej Wajda otrzymuje prestiżową nagrodę Fundacji Inamori Kyoto Prize. To jest taki japoński Nobel i przeznacza ją na ufundowanie Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha. Ale równocześnie wiąże się to z kilkoma wyjazdami do Japonii, Wajda trochę ten kraj romantyzuje, ale równocześnie jest jego bystrym obserwatorem. I ten obserwujący Wajda, obserwujący Japonię, to artysta, którego liczne rysunki z tych podróży są w naszych zasobach.
A skąd wziął się pomysł na stworzenie muzeum?
Muzeum Manggha miało być miejscem, gdzie znalazłaby się na stałe kolekcja Feliksa „Manggha” Jasińskiego; ta, którą zapamiętał, która była dla niego wyznacznikiem czystej sztuki, estetyki, ładu, harmonii, czegoś, z czym się wcześniej nie spotkał. Muzeum miało być też miejscem dzielenia się tą fascynacją sztuką japońską z publicznością nie tylko krakowską, bo Muzeum Manggha powstało w Krakowie, ale również z publicznością polską czy szerzej – europejską. To tak w skrócie. Wajda odbył siedem podróży do Japonii. Każda z nich przyniosła kilkadziesiąt rysunków, baczne obserwacje, liczne sympatie, przyjaciół. Spotykał się tam z bardzo ważnymi osobami, od cesarza aż po osoby związane ze sztuką, chociażby samym Kurosawą, Haruhiko Tadano. Była to obecność dominująca, ważna. I w 2024 roku organizowaliśmy dużą wystawę w Narodowym Archiwum Filmowym w Tokio i to był dla nas trochę test, czy Wajda nadal rezonuje w Japonii.
I co się okazało?
Okazało się, że na jego filmy przychodzi młoda publiczność. Wszystkie seanse zostały wyprzedane. Dlatego też, płynnie przechodząc do naszego pomysłu, siadłyśmy kiedyś z Agatą i wspólnie wymyśliłyśmy, że skoro była wystawa, konferencja będzie teraz, to jeszcze pokażmy Wajdę innego. Pokażmy jego muzykę, która jest niesamowicie nośna. Japończycy są bardzo wrażliwi na muzykę i chętnie chodzą do sal koncertowych. Tam nie ma takiego kryzysu widza, o jakim czasami słyszymy w Polsce. Tak właśnie powstała idea, żeby muzykę do filmów Andrzeja Wajdy przenieść do Japonii a dodatkowym pretekstem jest oczywiście rok Andrzeja Wajdy, który został ogłoszony przez Senat.
Spojrzałam w program. Utwory Chopina bronią się bezdyskusyjnie, Penderecki też w japońskich salach koncertowych niejednokrotnie się pojawiał, zarówno bezpośrednio ze swoimi utworami wykonywanymi przez japońskie orkiestry pod jego batutą, ale też mocnym nośnikiem jego twórczości jest Orkiestra Sinfonia Varsovia, która bardzo często podróżowała z jego muzyką po Japonii. Jednak mamy w programie także muzykę Krenza, Korzyńskiego, Radwana, Kilara. Czy te nazwiska coś powiedzą Japończykom?
Agata Grabowiecka: Kino Wajdy to doskonały pretekst i wspólny mianownik do zaprezentowania polskiej muzyki XX wieku. Bo tak się złożyło, że Wajda bardzo świadomie zapraszał do współpracy największe, najwybitniejsze nazwiska. I albo zlecał napisanie nowej partytury, nowej ścieżki dźwiękowej, albo sięgał po utwory już istniejące. I tak jak mówisz, Chopin czy Penderecki w Japonii są już znani. A my teraz wykonamy muzykę w bardziej holistycznym ujęciu. Wszystkie suity zagrane przez orkiestrę będą zilustrowane fragmentami filmów, w których ta muzyka była wykorzystana. Jak zabrzmi „Chaconna” Pendereckiego, to będą fragmenty filmowe, bo ten utwór został wykorzystany w filmie „Katyń”. Dla Wajdy ten film był bardzo osobistą sprawą, jako hołd dla zmarłego ojca, a brat matki Pendereckiego również był wśród ofiar zbrodni katyńskiej, więc dla nich to było osobiste doświadczenie. Dlatego Krzysztof Penderecki zgodził się, żeby jego muzykę do tego filmu dodać i pełni ona w nim bardzo ważną rolę.
W żadnym filmie Wajdy muzyka nie była przypadkowa, bo tam, gdzie mamy jazzowego Komedę czy tego nowoczesnego, współczesnego Korzyńskiego, to muzyka budowała nastrój i była narratorem, dopowiadała historię. To wszystko w połączeniu z obrazem i dla osób, które już z kinem Wajdy w jakiś sposób są zapoznane, będzie tworzyło spójną całość i będzie też muzycznie bardzo różnorodne.
Ten projekt jest idealną wizytówką polskiej muzyki za granicą. Ogromnie się cieszę, że taki pomysł nam się w głowach pojawił. Chciałabym mojej współpracy z Muzeum Manggha nadać trochę szerszy kontekst, bo zaczęła się, kiedy zostałam dyrektorką Sinfonietty Cracovii. Byłyśmy z Kasią na herbacie w Manggha i opowiadam jej, że Sinfonietta ma swoją publiczność, ale że chcę ją odmłodzić: chcę przekonać młodych, że muzyka klasyczna jest naprawdę fajna. I Kasia mówi: „Ale kogo ty byś chciała zaprosić na koncerty?”. Ja się rozglądam po kawiarni i mówię: „Ludzi, którzy tutaj siedzą!” Bo do Mangghi przychodzą młodzi dorośli, buntownicy, ludzie bardzo świadomi, poszukujący, młodzież.
Można powiedzieć, że Andrzej Wajda zainicjował stworzenie wspaniałej przestrzeni.
A.G.: Ja tak lubię tam przychodzić i pracować! Tam się zawsze rodzą wspaniałe pomysły, bo tam jest świetna energia. Tam są dobrzy ludzie, z otwartymi głowami, tam się zawsze poszerza horyzonty. Wtedy, przy tej herbacie wymyśliłyśmy cykl Electro Sinfonietta, który odbył się w Muzeum Manggha. Graliśmy muzykę, która się pojawia na przykład w „Cyberpunku”, a w tej grze jest wykorzystywana muzyka klasyczna. Graliśmy Bacha. Przyszły osoby w kolorowych włosach, z poszarpanymi spodniami i wiem, że one po raz pierwszy na żywo usłyszały Bacha. W ogóle nie wiedziały, kto tę muzykę napisał, a znały ją z gry komputerowej. Andrzej Wajda stworzył nam pretekst do zrealizowania projektu, który będzie zrozumiały też dla międzynarodowego widza. Tak jak kino Wajdy, mimo że opowiada historię Polski, jest zrozumiałe dla każdego, bo mówi językiem uniwersalnych wartości. Podobnie jest z polską muzyką filmową. Wojciech Kilar napisał wspaniałą ścieżkę dźwiękową do „Draculi”, którą Hollywood pokochało. Tak samo Krzysztof Komeda. Jego jazzująca muzyka jest znana poza granicami Polski i jest ceniona. W filmach Wajdy mamy też muzykę Szymanowskiego, Chopina. To są wszystko międzynarodowe symbole muzyczne.
Wróćmy więc do koncertów w Osace i Tokio. Agato, wspomniałaś o Sinfonietcie, ale do Japonii jedzie inna orkiestra. Dlaczego wybór padł na AUKSO Orkiestrę Kameralną Miasta Tychy?
A.G.: Marek Moś właśnie wrócił z Nowego Jorku, gdzie wystąpił w Lincoln Center razem z Hanią Rani. To jest niezwykle charyzmatyczny dyrygent, artysta, twórca AUKSO. A jego zespół jest jedną z najlepszych orkiestr kameralnych w Polsce, myślę, że też naszym towarem eksportowym. Oni chyba jeszcze w Azji nie byli? Kasiu, pamiętasz?
K.N.: Nie. Wydaje mi się, że nie. Chociaż oczywiście maestro Moś występował u nas kilkakrotnie w Muzeum Manggha, między innymi z utworami Lutosławskiego.
A.G.: AUKSO nagrywa też bardzo dużo muzyki filmowej, a jednocześnie specjalizuje się w wykonawstwie muzyki współczesnej. Podobno Wojciech Kilar miał swoje kapcie w domu u Marka Mosia. I kiedy opowiedziałam panu Mosiowi o tym projekcie i o programie, który mi się marzy, to absolutnie każdy utwór z nim rezonował i wiedział, że AUKSO to zagra znakomicie, więc bez wahania przyjął zaproszenie do współpracy.
Pan Marek Moś był tą osobą, która po śmierci pana Wojciecha Kilara przeglądała jako jedna z pierwszych jego notatki, niedokończone utwory i z drżeniem serca i rąk brał do ręki stojący na pulpicie fortepianu papier nutowy z tytułem utworu, którego pan Wojciech już nie napisał. Rzeczywiście, ta ich więź była bardzo silna.
Co do AUKSO: wszystko robią z bardzo dużym wyczuciem i z doprowadzoną do skrajności perfekcją. Taki rys japoński w ich działalności artystycznej.
A.G.: AUKSO było zawsze jedną z moich ulubionych orkiestr, z którymi współpracujemy przy Festiwalu Muzyki Filmowej, ponieważ u nich jest wciąż wyczuwalna radość muzykowania a to nie we wszystkich orkiestrach istnieje. W przypadku takiej trasy atmosfera czy energia, którą dostajemy od muzyków występujących na scenie, jest równie ważna, jak poziom artystyczny.
K.N.: Jeszcze mogę dodać tutaj, że dzięki Instytutowi Polskiemu w Tokio mamy zarezerwowane dwie bardzo prestiżowe sale, które mają niezwykle wysokiej jakości akustykę.
W programie przewidziany jest koncert Chopina, więc mam pytanie o wybór solisty. Dobrych pianistów, pianistek jest u nas dostatek, więc dlaczego zagra akurat Mateusz Krzyżanowski?
A.G.: To jest wybór maestro Marka Mosia. Tutaj zadziałał chyba patriotyzm lokalny, ponieważ Mateusz pochodzi z Tychów, ale jest bardzo obiecującym pianistą młodego pokolenia, uczestnikiem Konkursu Chopinowskiego i laureatem konkursu pianistycznego w Bydgoszczy, więc już ma sukcesy na koncie, pomimo młodego wieku. I tak się składa, że akurat jest w trasie w Japonii i ta trasa obejmuje dużo więcej koncertów niż te, które są w ramach naszego projektu, więc po prostu dołącza do nas. Albo my do niego. Nasze terminy się dobrze zgrały z jego grafikiem.
AUKSO jest orkiestrą kameralną, a muzyka w programie wymaga pełnego składu orkiestry. Pan Marek Moś doangażowuje muzyków na tę trasę?
A.G.: Nie. Na tę trasę zostały przygotowane specjalne aranżacje. Koncert Chopina gramy w wersji na orkiestrę smyczkową i fortepian. Natomiast muzyka Kilara rzeczywiście powinna być wykonywana jest w wielkim składzie symfonicznym. Jednak pan Marek Moś ma aranżera, z którym współpracuje od dłuższego czasu. Nazywa się Hadrian Tabęcki i on przygotował suity specjalnie na potrzeby tej trasy, na skład kameralny.
Jestem bardzo ciekawa efektu, brzmienia tych koncertów. Czy planujecie rejestrację? Chcecie, żeby te koncerty były potem dostępne?
A.G.: Nie będzie. To będzie tylko dla publiczności japońskiej, ale wiem, że jutro jest otwarta próba generalna w Tychach. Taki koncert inaugurujący trasę. Bo wiem, że pan Marek Moś po pierwszych próbach stwierdził, że to jest tak świetny materiał, że może jeszcze do końca roku udałoby się jakiś koncert w Polsce zorganizować i skorzystać z tego, że jest setna rocznica urodzin Wajdy. Chciałabym tego. To przyjemny, choć ambitny program, który da satysfakcję i osobom, które dopiero z klasyką się zaprzyjaźniają, i kinomanom, i melomanom. Mam nadzieję, że ten projekt połączy różną publiczność.
K.N.: Dla mnie on jest też ważnym projektem, szczególnie na rynek japoński, bo nie tylko pokazuje samego Wajdę, którego mamy w Polsce w tej chwili w wielu różnych wydaniach, ale łącząc ten repertuar, daje dobrą wizytówkę naszej muzyki. Z jednej strony mamy klasyków, z drugiej strony mamy Wajdę i ta muzyka z jednej strony jest i ambitna, i interesująca, ale też emocjonalna dla tych, którzy chcą się spotkać z twórczością Andrzeja Wajdy.
A.G.: Muzyka Kilara, zwłaszcza z filmu Wajdy, się zautonomizowała i żyje swoim życiem. Na przykład polonez z „Pana Tadeusza”, znamy go teraz przede wszystkim ze studiówek, czy walc z „Ziemi obiecanej”. To są utwory, które stały się klasyką polskiej muzyki filmowej i są rozpoznawalne, są grywane w stacjach radiowych.
Kasiu, a jaka jest rola Muzeum Manggha w tym projekcie? Poza oczywiście jasną zbieżnością zdarzeń w postaci fundatora muzeum?
K.N.: Głównie ze względu na to, że Manggha, i to mogę powiedzieć już z dużą satysfakcją, jest rozpoznawalna w Japonii. Jesteśmy partnerem zaufanym, mamy na miejscu kilka podpisanych umów. Jesteśmy też partnerem, który przygotowuje, i tak też jesteśmy postrzegani w Japonii, wartościowe projekty. My też te projekty staramy się przygotowywać wieloetapowo, wieloletnie, bo zaczynaliśmy od wystawy. Będzie konferencja, będzie też w tym roku mała wystawa.
Pokazywaliśmy też część rysunków Andrzeja Wajdy w Himeji. Przygotowujemy publiczność do tego, żeby rozbudowywać program dotyczący Wajdy. To jest jedna rzecz. Też nie bez powodu współpracujemy z Instytutem Polskim w Tokio. To jest dla nas ważny partner, który wspiera naszą działalność w Japonii od wielu lat, a na miejscu pomaga nam w przygotowaniu, zarezerwowaniu sali i innych praktycznych sprawach.
Ale również trzeba pamiętać, że Instytut Polski wspiera nas w organizacji publiczności. Ale myślę, że tym najważniejszym elementem jest obecność Muzeum Manggha od 20 lat w Japonii. Jesteśmy rozpoznawalni, a nasze rekomendacje dla nowych partnerów mają dla Japończyków duże znaczenie.
A.G: Manggha przygotowała obchody 100-lecia Wajdy, które dzieją się przez cały rok, zarówno w Polsce, jak i w Japonii. Pani dyrektor uznała, że dobrze by było w wachlarzu tych wydarzeń również mieć koncert czy trasę koncertową. Mamy ją i to jest jeden z punktów tych obchodów.
K.N.: Tak, w tym momencie jesteśmy jako Manggha po kilku dużych wystawach w Düsseldorfie, w Budapeszcie. Za chwileczkę będziemy otwierać wystawę w Belgradzie. Była Bratysława, był też Meksyk. To wszystko są projekty przygotowane we współpracy z Instytutami Polskimi w tych krajach. Jesteśmy po kilku dużych wystawach też tutaj w Polsce, chociażby wystawa przygotowana w Senacie RP. Wajda w tym roku jest takim Wajdą totalnym, ale i Wajdą, na którego staramy się popatrzeć w sposób nowy. I na przykład nową odsłoną Wajdy jest jego działalność może nie całkiem tak uzmysłowiona i taka wysuwająca się na pierwszy plan, czyli obywatelska, którą pokazywaliśmy zarówno w Senacie, a z którą też jedziemy do Belgradu. Tam po zmianach politycznych Wajda jako obywatel i jako artysta odpowiedzialny względem społeczeństwa będzie miał swoją specjalną odsłonę. Także nie tylko twórczość filmowa, ale również i muzyka, i Wajda obywatelski, i Wajda japoński. Co dla nas jest oczywiste, ale nie dla wszystkich. Wajda artysta, malarz, rysownik. Wajda komentator rzeczywistości. Dużo różnych odsłon.
Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy niedawno stworzyło film o Wajdzie z inspiracji jego notesami, które zostały wydane, a które przecież są w archiwum Muzeum Manggha. To dla mnie poruszający dokument. Muszę się przyznać, że nie lubiłam Andrzeja Wajdy. Doceniałam, ale nie czułam jego twórczości. I ten film, te 52 minuty obrazu i jego własnych słów czytanych głosem Agnieszki Holland sprawiły, że Wajda mi się wreszcie uwiarygodnił. Zobaczyłam go od tej innej strony. Jestem ogromnie wdzięczna za wydanie tych notesów i za ten film, który w zasadzie powinien być lekturą obowiązkową dla wszystkich młodych ludzi. Bo nie pokazuje Andrzeja Wajdy pomnikowego.
K.N.: Tak, myślę, że po tym roku popatrzymy na niego w sposób bardziej może uniwersalny. Andrzej Wajda na przykład nakręcił film „Pan Nikt”, o którym później chciał zapomnieć i widać było, że to nie był jego temat. Popełniał błędy. U nas w archiwum jest kilkadziesiąt jego niezrealizowanych projektów, bo miał mnóstwo różnych pomysłów, ale nie udało mu się ich dokończyć.
Natomiast ja poznałam Andrzeja Wajdę, który bywał w Muzeum dosyć często. I myślę, że był absolutnym wizjonerem. O, taka historia, jedna z wielu, które tutaj się pojawiały. Na początku swojej działalności jako instytucja prowadziliśmy kursy w biurach. Po zakończeniu pracy przychodzili uczniowie i prowadziliśmy kursy języka japońskiego.
I pewnego dnia przyszedł pan Andrzej, popatrzył się i mówi: „Ale tak nie może być”. Mówimy: „No ale nie mamy innego miejsca”. „To trzeba stworzyć szkołę”. On zawsze mówił, że idea jest najważniejsza, a pieniądze się znajdą. I zaczął, jak to mówił, kombinować, bo on zawsze tak mówił: że trzeba to kombinować. I po kilku latach faktycznie ta szkoła stanęła. Poprosił kolejarzy japońskich o to, żeby sfinansowali szkołę, więc dołożyli się. Pan Andrzej za to podarował im w podziękowaniu 100 rysunków z teatru. Takie rzeczy po prostu się działy na porządku dziennym. Przychodził, mówił, że coś trzeba zrobić. I potrafił to doprowadzić do końca. Tak na marginesie, kolejarze japońscy pojawiają się w samej historii Muzeum Manggha, bo przecież dołożyli się do tego, żeby powstała instytucja.
Agato, a czy będziesz dbać o obecność muzyki do filmów Wajdy na Festiwalu Muzyki Filmowej? Masz plany z tym związane? Czy powtórzysz ten koncert na przyszłorocznym FMF-ie?
Nie, ponieważ jubileusz jest w tym roku i ten projekt został stworzony z tej właśnie okazji. Na 90. urodziny Andrzeja Wajdy odbył się na FMF-ie koncert Score4Wajda. Jest dostępny online, na Ninatece. Pan Wajda z panią Zachwatowicz siedzą w pierwszym rzędzie, wydarzenie prowadzi Grażyna Torbicka i jest między nimi niezwykła interakcja w trakcie koncertu. Pan Andrzej się uśmiecha, komentuje. Wśród publiczności jest też Krzysztof Penderecki z panią Elżbietą, więc to historyczne wydarzenie. Bardzo pieczołowicie opracowywaliśmy wtedy wszystkie suity, Pojawił się nawet „Tatarak” Pawła Mykietyna, który początkowo nie chciał, żeby pokazywać tę muzykę na żywo, bo uważał, że ona w oderwaniu od obrazu nie zadziała. I chyba Janek Stokłosa pokazał, że jest dokładnie odwrotnie. Spisywał wtedy tę muzykę ze słuchu, z filmu i przekładał na nuty, żeby móc zagrać całość na koncercie. To było ogromne przedsięwzięcie. Muzyka Koniecznego z niedawno zmarłą Anną Słotwińską, która tak mistycznie tam śpiewała. Coś wspaniałego. Warto do tego koncertu wracać. Tym bardziej, że jest darmowy, dostępny w internecie. A w przyszłym roku będzie dużo polskiej muzyki na FMF-ie, bo czeka nas 20-lecie festiwalu, więc warto złożyć hołd wielkim nazwiskom. W przyszłym roku wypadają 95. urodziny Johna Williamsa, ale też jego równolatka Wojciecha Kilara, więc tej potężnej muzyki i wielkich tematów będzie naprawdę mnóstwo do zaprezentowania.
Kasiu, zastanawiam się teraz, czy gdy Andrzej Wajda postanowił ufundować Muzeum Manggha, czy miał świadomość, jak duże to będzie przedsięwzięcie, jak wiele wątków ta jedna decyzja uruchomi?
Myślę, że częściowo zdawał sobie sprawę, bo tworząc miejsce takie jak Manggha, a oczywiście trzeba też wymienić Krystynę Zachwatowicz-Wajdową, która przecież bardzo aktywnie w tym uczestniczyła, myślał o miejscu absolutnie otwartym. Oboje myśleli o miejscu, do którego się wchodzi i dopiero później decyduje, czy chce się iść do kawiarni, czy do sklepiku, czy do muzeum. Chcieli, żeby to było takie miejsce, które zaprasza i które nie od razu obliguje nas do kupienia biletu. Manggha w tym zamyśle na początku opiekuje się osobą, która wchodzi do muzeum, dzięki czemu ma ona czas na oswojenie się. Ale chyba jednak nie przewidział aż takiej działalności, chociaż przecież jego pomysłem było też stworzenie Galerii Europa – Daleki Wschód. Mówił, że Japonię mamy, ale musimy mieć też tę drugą nogę azjatycką. To było już po oczywiście wejściu Polski do Unii Europejskiej. Wajda zachęcał w ten sposób: rozmawiajmy, spierajmy się, wymieniajmy swoje doświadczenia, swoje koncepcje, swoje idee. Także w tym względzie był absolutnie wizjonerem.
To był człowiek dialogu, który nie bał się też konfrontacji. I to widać w jego filmach i w jego obywatelskiej postawie. Bardzo nie lubię tego określenia, pod tym względem jest to wielka postać.
K.N.: Tak. Mogę to powiedzieć z całą odpowiedzialnością, bo przecież ten rok pokazuje, z jak wieloma podmiotami, jak wieloma instytucjami rozmawiamy. Jak wiele o Andrzeju Wajdzie się mówi i mówi się za każdym razem z trochę innej perspektywy. Te notesy, o których wspominałyśmy, też pokazywały Wajdę jako człowieka, który miał bardzo wiele różnych wątpliwości, kiedy zastanawiał się, czy film jest dobrze zrobiony, czy jest dobra obsada. To ma naprawdę bardzo szeroki odbiór w tym roku. Jubileusze są czasami naciągane: czasami je wykorzystujemy, żeby po prostu coś zrobić. Ale jubileusze takie, jak ten, mobilizują nas do tego, żeby coś nowego znaleźć, coś nowego opowiedzieć, coś wreszcie dopełnić. W tym roku na przykład wiele instytucji, wiele osób dowiedziało się, że Andrzej Wajda był znakomitym rysownikiem i malarzem. A do tej pory znały go tylko poprzez twórczość filmową. Jest to sukces dla nas jako depozytariusza jego archiwum, właściwie całości, bo nie tylko filmowego, teatralnego, ale również projektów niezrealizowanych, obywatelskiego. Część osób dowiedziało się, że Andrzej Wajda był senatorem, pierwszym po 1989 roku w Senacie. Jest sporo takich odkryć.
Agato, podsumowując, z jaką nadzieją, nastawieniem wybierasz się w tournée do Japonii, a z czym planujesz wrócić?
Jestem bardzo wdzięczna za tę rozmowę. Dziękuję, Kingo, za stworzenie tych okoliczności, bo czuję się pozytywnie nastrojona przed tym wyjazdem, bogatsza o wiele ciekawostek i ważnych informacji, których mówiła Kasia. Jadę z dumą w sercu i wdzięcznością dla Andrzeja Wajdy, bo jego kino jest też opowieścią o historii polskiej muzyki i dało piękny pretekst do tego, żeby stworzyć program będący wizytówką tego, co w polskiej muzyce godne pokazania za granicą. Cieszę się, że jedziemy z tak znakomitymi artystami. Faktycznie precyzja smyczków AUKSO jest słynna i z dużą dumą na pewno w tych wspaniałych salach z doskonałą akustyką będę ich słuchać. Mam poczucie, że robimy coś ważnego, że jedziemy z bardzo wartościowym, ale też atrakcyjnym dla międzypokoleniowej publiczności programem. I ponieważ to będzie mój pierwszy raz w Japonii, to bardzo liczę, że jeszcze bardziej otworzy mi ten Andrzej Wajda głowę, że poznam tę część jego świata, która do tej pory była dla mnie nieznana i na pewno wrócę pełna inspiracji co do kolejnych projektów, bo jak na razie tam, gdzie przecinają się moje ścieżki z Mangghą, zawsze coś dobrego z tego powstaje.
W tych dzisiejszych czasach wiem, że robimy rzeczy, które są bardzo potrzebne, zwłaszcza młodym pokoleniom, więc wierzę, że to jest początek pięknego rozdziału.