Świat bez artystów. Jak Wam się podoba? [przyjęto projekt ustawy tworzącej system zabezpieczający artystów]

Mamy dobre wieści nie tylko dla zawodowych artystów. Dla nas wszystkich korzystających z kultury. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego tworzy pierwszy w polskim prawie system bezpieczeństwa socjalnego dla twórców kultury. Projekt ustawy został już przyjęty przez Radę Ministrów.

Świat bez artystów. Jak Wam się podoba? Tak zaczynała się prezentacja przygotowana przez ekspertów MKiDN na posiedzenie rządu, w całości merytoryczna i konkretna. Większość z nas korzysta z pracy twórców, artystów, nie zdając sobie sprawy, w jaki sposób funkcjonują autorzy dzieł, bez których nie wyobrażamy sobie codzienności, czasu wolnego (słuchamy muzyki, czytamy książki, czasopisma, oglądamy filmy, seriale, chodzimy na koncerty, spektakle, nosimy biżuterię, itd.). Większość artystów to osoby wysoko wykwalifikowane, po wieloletnim procesie edukacji, zawodowcy, którzy dostarczają nam wysokiej jakości dzieł artystycznych. To jednak nie zawsze przekłada się na wysokość ich zarobków. Wielu twórców nie ma regularnych przychodów (przy regularnych kosztach utrzymania), przez co nie opłaca składek na ZUS, nie ma świadczeń zdrowotnych ani prawa do emerytury. A że wszyscy jednak chcemy, aby artyści na świecie istnieli i dostarczali nam jakościowe dzieła, MKiDN postanowiło w końcu o nich zadbać. 

Prace nad ustawą trwały długo, jeszcze za poprzednich kadencji rządu. Projekty były modyfikowane, odrzucane, pisane od nowa. Aż w końcu, 26 maja 2026 roku Rada Ministrów przyjęła nowy projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny, przygotowany przez aktualne Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. To pierwsza tego typu ustawa w polskim porządku prawnym i ważny krok w stronę rozwiązania, na które środowisko artystyczne czekało od lat – realnego włączenia artystów i artystek, twórczyń i twórców do systemu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. Projekt jest odpowiedzią na wieloletni problem braku stabilnych ram zabezpieczenia dla osób pracujących w kulturze. Projekt powstał w ramach szerokich konsultacji ze środowiskiem artystów. 

– To jeden z najważniejszych kroków dla środowiska artystycznego od ponad trzech dekad – mówi Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego. – Po latach rozmów i niespełnionych zapowiedzi państwo wreszcie tworzy systemowe ramy bezpieczeństwa dla osób, które pracują na rzecz polskiej kultury. Dzisiaj, w Dniu Matki, warto szczególnie podkreślić, że stabilne ubezpieczenie społeczne i zdrowotne ma ogromne znaczenie dla młodych artystek i twórczyń planujących życie rodzinne. Włączenie artystów do systemu emerytalnego przez wsparcie składek jest zmianą oczekiwaną od lat: w ten sposób dostosowujemy powszechne ubezpieczenia do realiów pracy projektowej, nieregularnej i twórczej - tak, aby ludzie tworzący kulturę nie byli po latach zawodowej aktywności wypychani poza ochronę zdrowotną i emerytalną, ale także żeby w trakcie tej pracy mieli pewność i poczucie, że ich praca jest ważna i potrzebna – podkreśla Marta Cienkowska.

Założenia projektu ustawy

Projekt przygotowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zakłada dopłaty do składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne dla osób wykonujących zawód artystyczny, które spełniają określone kryteria dochodowe. Składki będą uzupełniane do poziomu wynikającego z minimalnego wynagrodzenia o pracę, co pozwoli zwiększyć bezpieczeństwo socjalne osób wykonujących zawody artystyczne i zapewnić im dostęp do ochrony, z której korzystają osoby objęte systemem ubezpieczeń.

Środki będą ewidencjonowane na kontach w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i przekazywane automatycznie. Dopłata będzie przysługiwać do czasu osiągnięcia przyjętego progu dochodowego, który pozwoli na samodzielne opłacanie składek.

Prawo do dopłaty nie będzie przyznawane bezterminowo. Będzie ustalane na dany rok i regularnie weryfikowane tak, aby wsparcie trafiało do osób spełniających warunki określone w ustawie.

W toku prac nad projektem wprowadzono zmiany, które upraszczają procedury i lepiej dopasowują ustawę do potrzeb środowiska artystycznego. Zrezygnowano z utworzenia Instytutu Artysty Zawodowego. Zadania związane z przyznawaniem statusu artysty zawodowego ma przejąć Centrum Edukacji i Pracy Artystycznej, które powstanie po przekształceniu obecnego Centrum Edukacji Artystycznej.

Zmieni się również sposób przyznawania dopłat i weryfikowania prawa do wsparcia. Dopłata będzie przyznawana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych po potwierdzeniu, że dana osoba spełnia ustawowe warunki dochodowe.

Projekt obejmuje także rozwiązania dla artystów zawodowych, którzy kończą działalność artystyczną wcześniej i potrzebują wsparcia w zmianie zawodu. Ustawa stworzy podstawę do uruchamiania programów rządowych lub resortowych pomagających w przekwalifikowaniu.

Wspólnie ze środowiskiem artystycznym

Przygotowanie projektu poprzedziły prekonsultacje z organizacjami zrzeszającymi twórców i artystów. Uczestniczyło w nich ponad 120 przedstawicielek i przedstawicieli 60 podmiotów.

Ważnym elementem prac były także badania przeprowadzone we współpracy z Uniwersytetem SWPS pod kierownictwem prof. Doroty Ilczuk. Dzięki nim możliwe było oszacowanie liczby zawodowych artystek, artystów, twórczyń i twórców w Polsce, a także lepsze rozpoznanie warunków ich pracy, sytuacji ekonomicznej i potrzeb środowiska.

W prace nad częścią normatywną projektu zaangażowane były również Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Zdrowia oraz Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. 

Źródło informacji: MKiDN